Blog 3 – yoga: sport of levenswijze?

Hier in het Westen wordt yoga heel anders beoefend dan in India, waar yoga oorspronkelijk vandaan komt. Nederlandse Hindoes maken zich dan ook zorgen over het voortbestaan van de authentieke yogafilosofie. 

“Yoga wordt gereduceerd tot gymnastiek- en ademhalingsoefeningen, en ook nog eens gecommercialiseerd. Terwijl yoga daar helemaal niet om draait.” 

“Yoga is onderdeel van de hindoeïstische levensfilosofie. En daarin draait yoga niet om een soepel lichaam en een lekker rustig hoofd, maar is het onderdeel van een spiritueel pad. Maar bij de gemiddelde yogaschool zie je daar weinig van terug.” aldus Rita Datadin in Trouw (11-7-2021)

Voor ons Westerlingen is het eigenlijk alleen het fysieke, de asanas ofwel de houdingen, waar we ons mee bezig houden. Voor de meeste mensen is het doel van yoga om zich meer ontspannen te voelen en flexibeler te worden. Alle andere onderdelen van de yoga kennen we niet echt, we hebben daarbij al snel het gevoel dat het zweverig wordt. Een beetje een “wat de boer niet kent”-gevoel. Terwijl die flexibiliteit en een meer ontspannen gevoel juist een gevólg zijn van het uitoefenen van de stappen van yoga als levenswijze. Er wordt wel onderzoek gedaan, maar dat gaat eigenlijk altijd over de effecten van de asanas en niet over de andere stappen uit de yogafilosofie.

“In onderzoeken naar de effecten naar yoga wordt bijvoorbeeld gekeken naar of mensen minder stress ervaren of beter slapen. Yoga heeft die positieve effecten, maar gaat uiteindelijk om zaken als compassie cultiveren, openstaan voor anderen en consumptiedrang in toom houden. Maar dat wordt niet onderzocht.” zegt Sharda Nandram in datzelfde artikel in Trouw.

Wanneer je yogabeoefening niet bij je vindt passen, dan is dat natuurlijk helemaal prima. En ook als jij heel fanatiek “aan yoga doet”, als dat voor jou werkt, top! Blijf vooral lekker in beweging. Maar door ons alleen op de bewegingen te richten, hebben we yoga wel uit de oorspronkelijke context gehaald.

Daarom wil ik je graag iets meer informatie geven over wat er nog meer samenhangt met yogabeoefening. 

Want yoga is geen sportles, maar een filosofie. Het was een levenswijze voor de oorspronkelijke yogabeoefenaars en is dat voor hele groepen yogi’s nog steeds. 

De grondlegger van deze oudste morele leefregels is Patanjali. Hij beschreef in korte teksten (sutras) welke stappen je als yogabeoefenaar doorloopt. Ook nu leven velen nog volgens deze stappen, die het Achtvoudig Pad worden genoemd. 

Ik neem je in vogelvlucht mee langs dit Achtvoudig Pad:
(Tussen haakjes staat de Sanskriet benaming.)

  1. Onthouding (Yamas)
    • Yamas zijn leefregels. De dingen die je niet doet om een eerlijk leven te leiden. Zoals niet liegen, niet stelen, geen geweld gebruiken, niet overtollig kopen, eten, leven.
  2. Voorschriften (Niyamas)
    • Niyamas zijn de dingen die je juist wél doet om een moreel goed leven te leiden. Zoals … In een volgend blog zal ik dieper ingaan op deze eerste 2 stappen.
  3. Lichaamshoudingen (Asanas)
    • Deze stap is wat wij in Nederland en andere Westerse landen yoga noemen, maar het is dus slechts een klein onderdeel van een veel groter pakket. Wij hebben er meer sportlessen van gemaakt, omdat dat nu eenmaal beter aansluit bij de leefstijl van de Westerse wereld. Asanas zijn in veel verschillende westerse yogavormen te volgen. Asanas zijn in beginsel bedoeld als voorbereiding op stap 4. maar slechts in enkele yogavormen komt Pranayama uitgebreider aan bod.
  4. Energiebeweging of adem (Pranayama)
    • Door op bepaalde manieren in- en uit te ademen, breng je je gedachten tot rust en ontstaat er nieuwe energie. Er zijn diverse Pranayama/ademtechnieken. Sommigen kun je heel goed zelfstandig oefenen, maar bij sommige anderen is het verstandig om die eerst onder deskundige begeleiding te oefenen. Als je sommige Pranayama verkeerd uitvoert, kun je bijvoorbeeld gaan hyperventileren.
  5. Zintuigen (Pratyahara)
    • Eigenlijk is Pratyahara gericht op het van binnenuit waarnemen in plaats van andersom, wat wij over het algemeen doen. Zien, voelen, ruiken, horen en proeven zijn zintuigelijke waarnemingen van buiten naar binnen. Met Pratyahara draai je de richting van je zintuigen om, waardoor je vanbinnen steeds beter voelt (weet) wat goed voor je is, zonder je omgeving schade toe te brengen.
  6. Concentratie (Dharana)
    • Focus richten op één punt.
  7. Meditatie (Dhyana)
    • Deze stap is bijna gelijk aan Dharana, met dat verschil dat focus vraag om extra inspanning en Dhyana een meer ontspannen staat wordt, waarbij je alle “ruis” geen aandacht geeft. 
  8. Verlichting (Samadhi)
    • Samadhi kun je zien als een staat van zijn waarbij alle ervaringen die je hebt opgedaan je niet meer persoonlijk raken. Alles accepteren zoals het komt, er zijn geen problemen of uitdagingen meer. Het is goed zoals het is, nu op dit moment, altijd.

De laatste 3 stappen gaan nagenoeg naadloos in elkaar over, hoewel velen die staat van verlichting niet bereiken, of slechts voor korte perioden.
Ik zie die fasen als drie strengen van een vlecht, steeds komt één van de 3 naar voren.

Meditatie wordt in Nederland ook beoefend, maar ook dat voeren wij niet op eenzelfde manier uit als de oorspronkelijke uitvoering. Vaak wordt het bij ons gecombineerd met Pranayama.

Natuurlijk doe ik Patanjali en jou als lezer tekort als ik het alleen bij deze opsomming hou. Bij de eerste 2 stappen heb ik al gezegd dat ik er in een volgend blog op terug kom. Ook de resterende stappen zullen zeker nog aan bod komen. Ook als je het niet zelf structureel wilt gaan toepassen, kunnen ook die blogs interessant voor je zijn.

Hou daarvoor de website in de gaten, of meld je aan voor de Rustpunt nieuwsbrief. Dan ontvang je alle nieuwtjes als eerste in je mailbox.

Bronnen:

Yama en Niyama – Ajãtã Stam – eerste druk, 1996

Hoe het westen met yoga aan de haal ging – artikel uit Trouw van 11 juli 2021

BodyMind Yoga – editie 3-2021 (dit magazine bracht mijn behoefte om dit onderwerp met je te delen naar voren, omdat daarin over diverse – veelal niet specifiek vermeldde – onderzoeken wordt gesproken en je als lezer ook wordt gewezen op het feit dat veel beweringen dus niet wetenschappelijk zijn bewezen, maar het hooguit de vermeende werking van de oefeningen in de woorden van de docent weergeven)